Δεν ξέρω πια

Ας είναι καλά ο ερανιστής που έφτιαξε το σύντομο βίντεο κι "ανέβασε" τη φωνή του Ιωάννου. Κι ας είναι ακόμα καλύτερα, γιατί φαίνεται ότι ξέρει περί ποιας πόλης πρόκειται και περί ποιου ανθρώπου. Δεν είναι πάντα προς το συμφέρον της αρμονίας ανάμεσα στην αυθαίρετη εικονοποιία της προσωπικής ανάγνωσης και την αιτιολογημένη αγάπη προς το δημιουργό η καταγραφή και το μοίρασμα της φωνής. Πολλές φορές το διαπιστώνει αυτό κανείς: Κάποτε αλλάζουν και οι μόδες στην απαγγελία. Το νιώθω με τις αναγνώσεις του Βάρναλη, για παράδειγμα. Μα είναι η ίδια αυτή πεπαλαιωμένη τέχνη που κάνει τον Παλαμά θαυμαστό. Άλλοτε είναι ο θόρυβος του περιβάλλοντος χώρου, όπως στις αναγνώσεις του Σινόπουλου. Όμως εδώ δεν ισχύουν αυτά. Ο Γιώργος Ιωάννου δεν ακούγεται αλλιώτικος απ' ό,τι τον φαντάστηκε ο αναγνώστης, έτσι όπως στρώνει το μονοπάτι του κειμένου. Βοηθάει η εξομολόγηση, η πρόχειρη συγκάλυψη των περιστάσεων. Το κόμπιασμα σ΄ένα δύο σημεία μοιάζει αναμενόμενο ή και γνέψιμο προς τον αφηρημένο. Ποιος δεν ανακόπτει τη σπορά των λέξεων όταν, σημειώνοντας σ'ένα χαρτί, στο ημερολόγιο ή στο άσχετο τετράδιο το ξετύλιγμα μιας μέρας, διαπιστώνει πως η γραμμή που αφήνουν τα δάκτυλα είναι σαν τα ψίχουλα του Κοντορεβυθούλη προς μιαν άλλη ερμηνεία, μια άλλη αποτίμηση του αχνού σημαδιού μας;
Ο χρόνος έχει την υγρασία του. Στην ύπαιθρο φτάνει σε φυσικούς ταμιευτήρες, υπόσχεται έναν κύκλο φυσικό. Και στις πόλεις, στις ελληνικές πόλεις, χάνεται το ακριβό νερο, κυλάει, παρασέρνει τα σκόρπια ράκη των βιαστικών υπνοβατών. Αν βρει δρόμο, τα εξαφανίζει, αν δε βρει, τα αφήνει να λιμνάζουν και να εκμυστηρεύονται... Η βροχή μας ξεπλένει, η ομίχλη μας κρύβει κι ύστερα αυτά τα χαμένα νερά, όταν στεγνώσουμε, θα εμφανίζονται πότε πότε σα σταλαγματιές κάποια απροσδόκητη μέρα, σε κάποιο απρόσμενο όνειρο όπου μια βρύση έσπασε και φτιάχνει τη λίμνη Αράλη της ψυχής, της στενεμένης. Έβρεξε κι εδώ πολύ, τρεις μέρες χωρίς σταματημό. Έρρεαν μαύρα νερά. Έπεσε και αυτό το ιδιόρρυθμο χιόνι της ερήμου για λίγα λεπτά της ώρας: σα μαργαριτάρια από παλιομοδίτικη μπιζουτιέρα.

Από ευγενέστερα στάδια

Λιζέλ Μύλλερ,
Γιατί λέμε ιστορίες

1.
Επειδή κάποτε είχαμε φυλλώματα
και, τώρα, τις μέρες τις υγρές
νιώθουν οι μυώνες μας το τράβηγμα,
αλγεινό πια, από καιρούς που οι ρίζες
μας έμπηγαν στερεότερα στο χώμα

Κι επειδή πιστεύουν τα παιδιά μας
πως μπορούν, αν θέλουν, να πετάξουν, πεποίθηση ενστικτώδης
από καιρούς που οι βραχίονές μας
είχαν το σχήμα άρπας
και συμπτύσσονταν καλαίσθητα κάτω απ' τα φτερά τους

Κι επειδή προτού αποκτήσουμε τους πνεύμονες
ξέραμε με ακρίβεια πόσο απέχει ο βυθός
έτσι που κυματίζαμε με ανοιχτά τα μάτια,
ίδιοι ζωγραφιστά υφάσματα στο σκηνικό
του ονείρου, κι επειδή ξυπνήσαμε

και μάθαμε να μιλάμε.

(Μτφ. Βασ. Οικονομίδης)

Φρενήρεις στην αφήγηση

Λιζέλ Μύλλερ, Γιατί λέμε ιστορίες

3.
Επειδή της ζωής μας το ιστόρημα
γίνεται η ζωή μας

Επειδή καθένας μας
τα ίδια αφηγείται
όμως τα λέει αλλιώς

και κανένας μας
δεν τα ιστορεί ποτέ
ολόιδια τη δεύτερη φορά

Επειδή οι γιαγιάδες μας οι αραχνόμορφες
αρέσκονται να μαγεύουν τα παιδιά
και οι παππούδες μας οφείλουν να μας πείσουν
πως χάρη σ' αυτούς συνέβηκε το παν

και μόλο που αφουγκραζόμαστε
απρόσεχτα, με τό' να αυτί μονάχα,
θ' αρχίσουμε το δικό μας το ιστόρημα
με τη λεξούλα "και"

(Μτφ. Βασ. Οικονομίδης)

Χριστούγεννα της προϊστορίας

Λιζέλ Μύλλερ, Γιατί λέμε ιστορίες

2.
Καθίσαμε δίπλα στη φωτιά, μέσα στα σπήλαιά μας
κι επειδή ήμασταν φτωχοί, φτιάξαμε έναν θρύλο
για το βουνό των θησαυρών
που θ' άνοιγε τα σπλάχνα του για μας μονάχα

κι επειδή πάντοτε βρισκόμασταν από των νικημένων τη μεριά
υφάναμε αξεδιάλυτα αινίγματα
που μόνον εμείς να λύσουμε μπορούσαμε
τέρατα που μόνον εμείς γινόταν να σκοτώσουμε
γυναίκες που άλλον δεν μπορούσαν ν' αγαπήσουν
κι επειδή ζήσαμε περισσότερο από
αδερφές και αδερφούς, θυγατέρες, γιους,
ανασκάψαμε λείψανα οστών αναιρεθέντων που
από τη μαύρη γης υψώθηκαν και τραγούδησαν
άσπρα πουλιά στα δέντρα.

(Μτφ. Βασ. Οικονομίδης)

Επαύλεις ξύλινες

Λιζέλ Μύλλερ, Γραφική διαδρομή

Για τη Λούσυ που τά' λεγε "φάσματα-σπίτια"

Όλο και κάποιος πάντα έφευγε
και δεν επέστρεφε ποτέ
Τα ξύλινα σπίτια περιμένουν σαν τις γριές συζύγους
καθ' όλη τη διαδρομή. Είναι παντού,
εγκαταλελειμμένα και γερτά, με τον καιρό γκριζάρουν.

Όλο και κάποιος πάντοτε αντάλλασσε
τα ελατοκυπάρισσα, τις πέτρινες όχθες
των λιμνών, ερημικό ωράισμα,
με την ανάγκη επιβίωσης, χωρούσε τη ζωή του σε κιβώτια
κι έσπευδε στην πόλη.
Στην αυλή επιμένουν να θάλλουν
οι μηλιές, μα χρόνο το χρόνο
μικραίνουν τον καρπό τους.

Την άλλη φορά που θά' ρθουμε από τον ίδιο δρόμο
τα δέντρα θα είναι πλέον άγρια
τα σπίτια θά' ναι χάλασμα, που δε θα αξίζει ούτε
την πράξη της διάρρηξης.
Χωράφια θά'ναι οι νικητές.

Θ' αναγνωρίσουμε μονάχα
τον αγέρα, αυτόν τον ίδιο άγριο άνεμο,
που φυσομανά έξω απ' την ιστορία.

(Μτφ. Βασ. Οικονομίδης)

Μπετόν ντεζαρμέ

Το δημοτικό νεκροταφείο στην Πάλμα όπου και η Άννα και ο Χανσπέτερ Χερτλ

"Από τον Μάρτιο ως τον Δεκέμβριο, γράφει ο Ρούντολφ, όπου σημειωτέον, κατάπια μεγάλες ποσότητες πρεντνισολόν..." κατ'αρχήν, σύμφωνα με τη μετάφραση του Αλ. Ίσαρη. Και "Έκλεισα τις κουρτίνες του δωματίου μου, γράφει ο Ρούντολφ, πήρα αρκετά υπνωτικά χάπια και ξύπνησα είκοσι έξι ώρες μετά, μέσα σε τρομερή αγωνία" εν κατακλείδι. Αυτές είναι και οι δύο μοναδικές παρένθετες αναφορές στον Ρούντολφ τριτοπρόσωπα (γράφει ο Ρούντολφ) για να νιώσουμε ότι πρόκειται για λαθραία ανάγνωση σημειωματαρίου. Όλα τα υπόλοιπα εκτυλίσσονται στο πρώτο πρόσωπο μιας χειμαρώδους καταγραφής, εξομολόγησης, μετάπτωσης από την κατηγόρια, στην καταγγελία, στη διαπίστωση, στη συγχώρεση, στον αυτο-οικτιρμό: σε όλα σχεδόν τα είδη ύφους που μετερχόμαστε στον εσωτερικό μονόλογο.
Μικρό σχόλιο οι λίγες γραμμές μου για του Τόμας Μπέρνχαρντ το αφήγημα με τον συνεπή τίτλο Μπετόν, (Thomas Bernhard, Beton, 1982). Το είχα ξαναρχίσει κάποια στιγμή όπως παραξενεμένος διαπίστωσα- θυμόμουν καλά την αρχή του. Δε μπορώ να φέρω στο νου για ποιον λόγο δεν το είχα αποτελειώσει. Σίγουρα δεν είναι από τα βιβλία που παρατάω, εκτός κι αν έπρεπε να ταξιδέψω ή κάτι επείγον μεσολάβησε, κάτι που δε θυμάμαι πάντως. Στις σελίδες του υποτιθέμενου σημειωματαρίου παρακολουθούμε το παραλήρημα του εύγλωττου μυαλού που ζει στην απομόνωση. Η βαριά αρρώστια (σαρκοείδωση), η έμφυτη ή διδακτή ροπή στην απόσταση, η σιχασιά για τα χούγια των ανθρώπων της "καλής κοινωνίας", η υπερπροστατευτική ή δεσποτική αδερφή του, το ψύχος και η ομίχλη του Πάισκαμ, του αυστριακού χωριού στο οποίο περνά ένα ομοίωμα ζωής, όλα τον περιτριγυρίζουν συμπαγή σαν καλούπι από μπετόν. Κοντά σ'αυτά και οι διαδοχικές αποτυχίες να συνθέσει μια μονογραφία (έργο ζωής;) πάνω στο έργο του Μέντελσον Μπαρτόλντυ.Απαξάπαντα τον ηχομονώνουν. Η διαφυγή στη Μαγιόρκα, για να περάσει εκεί τον τελευταίο ίσως χειμώνα του στην Πάλμα, δε δημιουργεί το ρήγμα σε τόσο σωρευμένο μπετόν δυσφορίας του ζειν. Έρχεται και αρκεί η ανάμνηση της ιστορίας ενός απόλυτα δυστυχισμένου πλάσματος, της Άννας Χερτλ, να τον αποτελειώσει. Η Άννα έψαχνε κι εκείνη ένα ρήγμα στο μπετόν των περιστάσεων. Στην αποτυχία των εμπορικών σχεδίων της, στην ενοχή για την πίεση που άσκησε στον άντρα της και στους περιορισμούς που έθεσε στα μητρικά της καθήκοντα. Κι όσο κι αν μίσησε την καλοκαιρινή Πάλμα, εντέλει βρήκε ακωλύτως το σαρκασμό της Μεσογείου στο μπετονένιο πολυόροφο μνήμα, στο οποίο επιτέλους χαράχτηκε και το δικό της όνομα.
Ο Μπέρνχαρντ ήταν σκληρό καρύδι. Στη διαθήκη που επιμελήθηκε τον πρόωρο θάνατό του και τα παρεπόμενα, απαγόρευε ρητά να επανεκδοθούν κείμενά του ή να παρουσιαστούν νέες σκηνοθεσίες έργων του επί αυστριακού εδάφους. Τίποτε πατριωτικότερο της ειλικρίνειας.

Σουηδικά

Δεν έχω διαβάσει Χέρτα Μύλλερ (Herta Mueller)- την ποιήτρια και πεζογράφο δηλαδή στην οποία απονεμήθηκε, κατά τη σημερινή ανακοίνωση της Σουηδικής Ακαδημίας, το φετινό Νόμπελ για τη Λογοτεχνία. Γεννημένη το 1953 στους κόλπους της γερμανικής μειονότητας στη Ρουμανία, περιγράφει βιώματα της μακράς περιόδου Τσαουσέσκου.
Βέβαια το σκεπτικό που άκουσα από τον εκπρόσωπο της Ακαδημίας στο BBC μου φαίνεται τόσο αόριστο και σα να αφορά το μεγαλύτερο κομμάτι της λογοτεχνίας αξιώσεων. Είπε λοιπόν στην αγγλική κι εν συνεχεία στη γερμανική (αλλά εκεί ο βρετανικός σταθμός χαμηλώνει τη φωνή και συνεχίζει με την υπόλοιπη ειδησεογραφία, λ.χ. εκτοπισμένοι Ταμίλ να ψωμοζητούν στα στρατόπεδα που στήθηκαν για την ασφάλειά τους): "με την πυκνότητα της ποίησής της και την ειλικρίνεια της πρόζας της, σκιαγραφεί το σύμπαν των στερημένων".
Ελπίζω να βρω έργα της, κάποια κυκλοφορούν σε αγγλική μετάφραση όπως είπαν. Συνήθως οι Γερμανοί δε με απογοητεύουν.
Έχει ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κάποιος τι γίνεται με τα Νόμπελ, ιδίως εκείνα που πέφτουν ως κεραυνοί από ανέλπιστα σύννεφα. Τι εκδοτική τύχη έχουν αργότερα. Αν πράγματι βρίσκουν αυτοί οι σχετικά άγνωστοι ένα μέρος ανάλογο της αίγλης του επάθλου στον παγκόσμιο κανόνα της αφήγησης.

أهلا و سهلا

March 29th, 2009
Al-Hussein Cultural Centre, Municipality of Greater Amman
Ras Al Ain, Small Auditorium 05:00-07:00 p.m.
"Knowing the other: Greek-Arab relations in literature"

Program of the Event:

05:00-05:20 p.m.:
• Welcome address by H.E. The Ambassador of Greece, Mr. Iraklis Asteriadis.
• Presentation by Henry Diab, Lund University, Director of Studies, Centre for Languages and Literature, "A Fruitful Cooperation- Programs of Exchange and Cooperation between Lund University and the University of Jordan".
05:20-05:50 p.m.:
• Assistant Professor Vassilios Sabatakakis, Lund University, Centre for Languages and Literature, Department of Greek Studies:
"Knowing the other: How the Byzantines and the Arabs described each other in medieval literature"
05:50-06:30 p.m.:
• Lecturer Vassilios Ikonomidis, University of Jordan, Department of European Languages, Section of Greek Language and Culture:
"Knowing the other: Translating modern and contemporary Greek and Arabic Poetry and Prose- Samples of an ongoing project"
Excerpts of poetry and prose will be recited by the speaker and his students of the Greek Section at U.J.: Luma Kalaji, Rita Qaqish, Samah Talalah, Fida A. Karim, Abd Al Fatah Shaheen

06:30- 07:00 p.m.: Reception

Οι μαριονέτες

Ο ήρωας-μαριονέτα είναι κομμάτι της παθολογίας της γραφής.
Από άλλες προθέσεις μπορεί να ξεκινούν οι συγγραφείς, (η διαφωτιστική πρόθεση της εφαρμοσμένης φιλοσοφίας, για παράδειγμα, ή το άτολμο τσαλαβούτημα στα προσωπικά περιστατικά- ή κι άλλες αιτίες) αλλά στα ίδια φτάνουν.
Όταν διαβάζεις Το παιδί-θαύμα της Ιρέν Νεμιρόβσκυ, κείμενο του 1927 όταν η Ιρέν ήταν 24ετής, το δέχεσαι ίσως και κάτι ξεχωρίζεις που να λάμπει. Τουλάχιστον η διαδοχή αντιθετικών εικόνων, κάποιες εγκιβωτισμένες ιστορίες που παρατίθενται αδρά σχεδιασμένες.
Αλλά όταν διαβάζεις το Ανήρ εκδιδόμενος του Ευάγγελου Αδαμάκη, κείμενο του 2008, που διαφημίζεται ως αυτοβιογραφικό, τότε γίνεσαι έξαλλος. Όχι τόσο με τον αδικαίωτο καημό της αιωνιότητας που βασανίζει τον καθένα που κρατάει το μολύβι ή πατάει τα πλήκτρα, όσο με τα κριτήρια των εκδοτών.

Επικαιρότητες...

Από καθαρή σύμπτωση διαβάζω αυτές τις μέρες πάλι, και πιο προσεκτικά, το "Κατά Σαδδουκαίων" του Μιχάλη Κατσαρού (ας είναι καλά κάτι επιπλέον εκπτώσεις στα βιβλιοπωλεία, στους πάγκους με τα ευπώλητα): εκείνο που βρίσκει τον κολοφώνα του στο "Η διαθήκη μου"
Αντισταθείτε
σ' αυτόν που χτίζει ένα μικρό σπιτάκι
και λέει: καλά είμαι εδώ.
Αντισταθείτε σ' αυτόν που γύρισε πάλι στο σπίτι
και λέει: Δόξα σοι ο Θεός.
............................
Αντισταθείτε
σ' αυτόν που χαιρετάει απ' την εξέδρα ώρες
ατέλειωτες τις παρελάσεις
σ' αυτή την άγονη κυρία που μοιράζει
έντυπα αγίων λίβανον και σμύρναν
σε μένα ακόμα που σας ιστορώ.
Αντισταθείτε πάλι σ' όλους αυτούς που λέγονται
μεγάλοι
στον πρόεδρο του Εφετείου αντισταθείτε
στις μουσικές τα τούμπανα και τις παράτες
σ' όλα τ' ανώτερα συνέδρια που φλυαρούνε
πίνουν καφέδες σύνεδροι συμβουλατόροι
σ' όλους που γράφουν λόγους για την εποχή
δίπλα στη χειμωνιάτικη θερμάστρα
στις κολακείες τις ευχές τις τόσες υποκλίσεις
από γραφιάδες και δειλούς για το σοφό
αρχηγό τους.
Αντισταθείτε στις υπηρεσίες των αλλοδαπών
και διαβατηρίων
στις φοβερές σημαίες των κρατών και στη
διπλωματία
στα εργοστάσια πολεμικών υλών
.....
Τότε μπορεί βέβαιοι να περάσουμε προς την
Ελευθερία.

Κείμενο θυμίζω του 1953. Θα ήταν σχεδόν νοσταλγική μπαναλιτέ να τα διαβάζει αυτά ο άνθρωπος του εικοστού πρώτου αιώνα, έτσι δεν είναι; Ευτυχώς η ιδιότητα του φιλολόγου, το μερτικό του από τη δημόσια αδιαφορία, επιτρέπει τέτοιες μπαναλιτέ. Και τι χυδαιότερο άλλωστε από τις τρέχουσες δημόσιες αναπαραστάσεις του δημόσιου βίου μας; Κανείς δεν μπορεί να τις υπερκεράσει. Έπειτα μια λοξή ματιά στον ημερήσιο Τύπο, στη συνέντευξη του Γράκχου των χορτολειβαδίων της Κρήτης (όπως ο ίδιος παρουσίασε μελοδραματικά εαυτόν, όταν έδωσε εντολή να ξυλοφορτώσουν τους Κρήτες αγρότες). Είπε το λοιπόν σήμερα ο υπουργός Μαρκογιαννάκης στο Πρώτο Θέμα:
«Από την ώρα που κινδυνεύουν πολλά αγαθά, διότι σήμερα υπάρχει κίνδυνος για πολύ μεγάλα αγαθά της κοινωνίας και των ανθρώπων, ενδεχομένως να χρειαστεί να στερηθούμε κάποια πράγματα, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα.»
Και υπόσχεται στους νοικοκυραίους ότι θα αγοραστούν πολύ σύντομα οχήματα ρίψης νερού για τις διαδηλώσεις. Πρώτα χημικά αέρια κι έπειτα ξέπλυμα, να φύγουν τα "μιάσματα".
Νά'τοι που κάναν τόσο επίκαιρο το Μιχάλη Κατσαρό πάλι.
Και από σπόντα, ευνοείται και η κλασικότητα του Καβάφη που επίσης περιέγραψε οραματικά τον αναμορφωτή στο "Εν μεγάλη Ελληνική αποικία" , τούτο του 1928.

Ενός λεπτού σιγή

Με τον Χριστιανόπουλο δεν έχω πάντα τις καλύτερες σχέσεις. Είναι περίοδοι που διαβάζω τα μικρά του, αυτές τις όμορφες εκδόσεις της Διαγωνίου, και χάνομαι στις προσωπικές ιστορίες του. Άλλα χρόνια, δεν τις αντέχω αυτές τις ίδιες ιστορίες. Άλλοτε δεν ξέρω να αποφασίσω αν μου αρέσουν τα πεζά του περισσότερο από τα ποιήματα ή μήπως το αυτοβιογραφικό του εκείνο που άκουγα στο ραδιόφωνο κι αργότερα το βρήκα σε βιβλίο (εκείνην την υπέροχη σειρά -πώς την έλεγαν; "Εν Θεσσαλονίκη";- αυτοβιογραφικού πόνου που είχε ετοιμάσει ο 9,58 στη Θεσσαλονίκη και που απορώ γιατί δεν την ψηφιοποιούν να την αποστείλουν στα σχολεία, μήπως και φωτιστεί κανένα παιδί από τις δυνατότητες της γλώσσας).

Κι ήρθε η ιδέα του Επενδυτή να ξαναβγάλει, αυτήν τη φορά σε δίσκους ακτίνας, τις αναγνώσεις της "Λύρας". Μάζεψα ό,τι πρόλαβα στο σύντομο ταξίδι του χειμώνα και τα άκουσα εδώ, ενώ έξω από το παράθυρό μου τα παιδιά παίζουν μπάλα και προτρέπουν ο ένας τον άλλο με μεγαλόφωνα "Γιάλλα Φαρίιντ", "Χοτ Μουχάνναντ". Η φωνή, αυτό που λέω "αντηχείον της ψυχής", αυτό που με κάνει δύσκολο να μιλήσω στο τηλέφωνο σε ανθρώπους που δεν ξέρω... Ή, πάλι, με καταθλίβει αμέσως, αν ακούσω έναν τόνο απροσδόκητο, και βιάζομαι να αποτελειώσω την κουβέντα και να μπω δικαιωματικά στο χάος του εσωτερικού ψιθυρίσματος. Έτσι ξανάκουσα τη φωνή του Χριστιανόπουλου που, από μόνη της, δεν μου αρέσει. Αλλά... Έτσι όπως διάβαζε τους τίτλους των συλλογών και των ποιημάτων, είχε μια ελάχιστη παύση κι ένα θόρυβο σα να γύριζε μέσα του σελίδες και όλο πιο βαθειά να βυθιζόταν στον Ανυπεράσπιστο Καημό. Σα να έλεγε "Ωωωχ βάσανα, το έγραψα κι αυτό. Φτάνει πια." Και μου φάνηκε τόσο αληθινή ώστε ξεδιάλεξα δυο-τρία ποιήματα για τους φοιτητές του δεύτερου επιπέδου, κι έτσι λογαριάζω να εμπλουτίσουμε φέτος το ανθολόγιό μας, με φωνές που εκμυστηρεύονται. Τι διάλεξα; Κάτι που να έχει και λίγη μουσική ποικιλία, από εκείνα που ο Χατζιδάκις μελοποίησε.

Παραδείγματος χάριν:
Ντίνος Χριστιανόπουλος (2)

Ενός λεπτού σιγή

Εσείς που βρήκατε τον άνθρωπό σας

κι έχετε ένα χέρι να σας σφίγγει τρυφερά ,

έναν ώμο ν'ακουμπάτε την πίκρα σας,

ένα κορμί να υπερασπίζει την έξαψή σας,

κοκκινίσατε άραγε για την τόση ευτυχία σας,

έστω και μια φορά;

είπατε να κρατήσετε ενός λεπτού σιγή

για τους απεγνωσμένους;

σφίγγω- clasp, grasp, grip, τρυφερός-tender, ώμος-shoulder, ακουμπάω- touch, let aside, πίκρα- bitterness, sorrow, κορμί=σώμα, υπερασπίζομαι-defend, έξαψη-excitement,
κοκκινος>κοκκινίζω, έστω-let it be, even , κρατάω- keep, hold, (κρατάω ενός λεπτού σιγή: observe one minute's silence), απεγνωσμένος-desperate

In this poem, Hristianopoulos, addresses the privileged plural subject "Εσείς", the ones who succeeded in finding their alter ego, their missing halves according to Aristophanes' account about love as it appears in Plato's Symposium. The tone suits the role of the Prosecutor who talks on behalf of the less fortunate.

Exclusion, despair, grievances (personal exclusion, etc, this is) are usual themes in his poetry. From another point of view, he does nothing unusual, given the inner rhetoric that develops each one of us, dialogs and monologues of justification, excuse, acceptance and glorification of the subject.

--Η Ραφήφ στράφηκε τότε και μου είπε, για να ζητά ενός λεπτού σιγή, θεωρεί αυτούς τους ανθρώπους και τον εαυτόν του πεθαμένους. Πεσόντες, της λέω.

Νομίζω ότι ειρωνικά είχε πει ο Δημαράς πως η βασιλική οδός της σύγχρονης πεζογραφίας μας περνάει από τη Θεσσαλονίκη. Κι όμως, ο Ιωάννου, ο Χριστιανόπουλος, ο Καζαντζής, πράγματι υποδεικνύουν μια βασιλική οδό: την εξομολόγηση ως το μεγάλο θέμα, όχι ως μέθοδο ή παρενθετικό πείραμα.

Icons for Life, Images of Death

This is a postponed note, because Argyris had sent me his link in time, concerning an article on Ilias Petropoulos' "Graveyards of Greece" last spring. I could not touch the topic, being so preoccupied with the fear of death myself. Primum vivere, deinde phisophari, as Latin would put Aristotle in its infinitives.
Nevertheless, I did not take any step; I just posted him my thanks and shared some personal point of view concerning Petropoulos. I was so pleasantly shocked to know that in 2003 he took his steps to their honest end, asking a friend, after the cremation of his corpse to dispose the ashes in the sewer of Paris. Wise as always, he knew that, first, some virtuous voices would not allow that in Greece, or would spoil the dignity of death with their virtue, and, second, that the places where we spend long years, big proportions of this mess which is cut and trimmed in biographies, and is named "life", become in principle suitable fatherlands for death. I have to get this volume, I had a look at it, it looked great with all these photographs he had been obsessively gathering and taking from graves, processions, tombstones, reliefs, the short and definite Curricula Vitarum on marble, wood, cement, stone, a common nothingness on occasions of extreme pressure or poverty. And his comments. Most of the times, the arrangement and the selection were adequate texts by themselves. It has to be gotten during one of my "Flying Dutch" adventures.
Since the 1960s he gathered much (10.000 photographs), he pondered a lot and he found meaningful this sociology and cult of death, in the sense that it was commenting more on life than its negation. I remind myself here that this is also true in "Les Dances Macabres" of the late Middle Ages. By fearing the end, we find the vitality to live some instances of forced difference and meaning, out of the gray zone of work-home-pension-future- to-secure-for-children-and-for-the- hard-times-to-come-Gracious- God-spare-us. And He/She never does. Does He/She? The critics and reviewers underline his achievement: to prove that Greece as a concept of Life at its human scale, crazy and wise, as a Golden Principle shown basically through its violations and the human compassion to them (English uses the wrong term Empathy for the above described condition), to the imperfection (knowing the value of Perfection)is to be found in the towns, villages, working class areas, the mixed racially customs of some regions. Athens and Thessaloniki (the central graveyards, this is) are so linear and boring in the way the extend their hand to bid a farewell to their departing citizens.
Petropoulos is a strange combination of a folklore studies scholar, of a philologist, a theorist and a sociologist. Let me mention here some of the titles of his books: Songs of the Greek Underworld: the Tradition of Rebetika, Old Salonica, Wooden Doors, Iron Doors in Greece, Of the Prison, Underworld and Karagkiozis, The Turkish Coffee in Greece, Kaliarda: the Jargon of the Greek Homosexuals, the Brothel, The Holy Weed, Le kiosque Grec, Cages a Oiseaux en Grece, Les Juifs de Salonique: In Memoriam, and many-many-many more.
For me, apart from the bliss of reading good texts on prohibited, or red-zone issues, he is special in this way: Perhaps there is hardly any contemporary intellectual in my language engaged with the great values of Enlightenment, continuing this French bred tradition: I mean secularism, freedom in writing and exploring, criticism to nationalism as a system that violates or, simply, obscures the Social Pact foundations of Equality, and of the Rights beyond colour, language, faith, religious convictions and so on. At the same time, he possesses the passion of romanticism and its reiteration or specification in Realism and, especially, Naturalism. His interest in the underworld, the suffering ethnic groups, the classified "deviations" of human sexuality, indicate a strange mixture of the two gladiators of theory. The eyes of Zola but the interpellation of Voltaire.

Perdus... (reviewing)

Aldebaran is the brightest star of Taurus, my constellation, Alpha Tauri according to Bayer designation. But in the novel of Jean-Claude Izzo, Les Marins Perdus, it is the name of the cargo ship at the port of Marseilles. Unable to continue its route, due to the greed of the owner. A cargo ship fixed in front of a moving, lively and open city. Marseilles is a hero in the novel, aging, falling apart and growing in charm. The ship (deck and cabins) and the city make a good scenery for exploring the rules of entropy.
Here we are, watching the Lebanese captain, Abdul Aziz, the Greek second captain (ship's mate) Diamantis, and the Turk sailor Nedim remembering, constructing their interpretations and inventing or canceling future, according to their origins, their age, their impetus for survival. The Greek translation has not been successful in all its details, I could read the hasty misreadings in this flat language that should be used mostly for the rose sugar romance novels sold at train stations and international airports. The first two march heavy with details of a shared past to the stage of retirement, the third is of the peasant nature and, supposedly, would rather be at his village. The dramatic finale proves his desire right.
Abdul Aziz, during his long career, has been escaping the adamant rules of the firm land: this Arabic iron hand of correctness and contempt, a father, a brother, an expanded territory of silence concerning the genuine self. Diamantis is the son of Ulysses, a second, cross-time Telemachus. Even his native island is Psara, few miles next to Chios, where Homer supposedly saw the blinding light at birth. He travels to discover himself, to make sense of all the fragments as parts of a thorough melody. Nedim is young, his life is his sexual drive, and the difficulty to enter the grounded reality of adulthood and its roles. This crew is what remains once the final decision of the company is announced to keep the cargo anchored. The rest take some small compensation and depart each one to different aims and directions. Only those three samples from the Eastern Mediterranean pot stay on board till the end, searching for an end.
Women are the secret power of the plot: some appearing from the past- Amina, was renamed to Gabi according to the changes in her life. Melina stayed away, she could not bear the role of a traveler's wife. Sefe stopped being the welcoming harbor. Aizel undertook the task of waiting for her sailor. Other appear now to shake everything and to promise stability. But the great female figure of the book is the Mediterranean. Not the Ocean. (In Greek, let us note, Thalassa is feminine, and Okeanos masculine)
I find Izzo's book sweet and old-fashioned: although it is published in 1997 (Flammarion), it brings along an old taste of humanism. He was, anyway, so much engaged himself with the regional issues of Marseilles and the Left. There is a strong touch of naturalism combined with an open minded approach to cultural diversity, somewhere between the meridian of orientalism and romanticism. No approach prevails in the end. The routes are personal, as if each life is a different cargo, on a different map, of a different planet. Now, I find the way of representing Abdul Aziz's figure ambivalent and summarizing some of my thoughts concerning the middle eastern essence, if there is any. It was a pillow book for part of my Ramadan siestas.
Izzo concludes his novel by asking those who hold power in the region to read Fernand Braudel and Predrag Matveyevic. I wonder if they did.

Διόρθωση

Προηγούμενες διατυπώσεις του είδους "σε πλέον ευτυχισμένες εποχές" ή χρήσεις του πρώτου πληθυντικού προσώπου, "δεν γιορτάζαμε" και τέτοια, παρακαλώ να μη ληφθούν σοβαρά υπόψη. Δηλαδή: να μη ληφθούν υπόψη για το κατά γράμμα τους νόημα. Δεν τις είδα αυτές τις περιβόητες εποχές, κι ετούτο το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο το διδάχτηκα κυρίως στη γραμματική ενώ στην πραγματικότητα δεν το βρήκα πιο συνηθισμένο από τον δυικό αριθμό, όχι. Για να μην πω ότι ο δυικός τουλάχιστον έχει τη γοητεία της σπανιότητας, κάποιου στολιδιού αρχαϊκού, όπως το ψάθινο καπελάκι που κάποτε είδα στο μουσείο του Βόλου σε μια ελληνιστική ταφή κορασίδος, χάρη στην άμμο και στη στεγανότητα της σαρκοφάγου. Ας υπολογιστούν όμως από τον αόρατο και σιωπηλό αναγνώστη σε σχέση με τα Κύθηρα των αναδρομικών προσδοκιών και των φαντασιώσεών μου.

Εδώ, στα αραβικά, ο δυικός χρησιμοποιείται τακτικά στο ονοματικό μέρος της γλώσσας. Όπως οι φίλοι που περνούν πιασμένοι χέρι-χέρι και τα κορίτσια σε δυάδες. Μα κι εδώ, παρά τη γραμματική αντοχή του τύπου, δεν ξέρω πόσο αληθινό είναι το νοούμενο: δεν έχω δει, στο βάθος, πιο ερημικά πλάσματα από τους "κοινωνικούς" μου Άραβες.



Έτσι και ο Χόλντεν ονειρεύεται, όταν αφήνεται στον πυρετό και στις παραληρηματικές του σκέψεις, αφού κακήν κακώς κοιμήθηκε στο παγκάκι του σταθμού των τρένων. Να φύγει με οτοστόπ στις μακρινές εκτάσεις της Δυτικής Ακτής. Να επιστρέψει τα δανεικά, τα λεφτά του χριστουγεννιάτικου μποναμά, στη Φοίβη κι έπειτα, δίχως τίποτα, να αρχίσει μια αναχώρηση κάμποσων ημερών ώσπου να φράσει σε δασμένες εκτάσεις στα δυτικά. Θα μείνει στις παρυφές του δάσους στη χειροποίητη καλύβα του. Μα όχι μέσα στο δάσος. Έτσι που να τον λούζει ο ήλιος ολημερίς. Θα δουλεύει σε βενζινάδικο και θα πείσει τους πάντες ότι είναι κωφάλαλος. Δεν μπορεί να επικοινωνήσει παρά μέσα από σημειωμένα χαρτάκια. Γιατί ξέρει ότι γρήγορα θα κουραστούν οι άλλοι από τον τρόπο αυτόν, που προϋποθέτει τη γραφή και θα τον αφήσουν στην ησυχία του. Θα παντρευτεί, αν βρει, κάποια κωφάλαλη κοπέλα και θα μιλούν μόνο με τα χαρτάκια, αφήνοντας τα σημαντικά για την αφή. Αν κάνουν παιδιά, θα τους μάθουν γράμματα από τα βιβλία για να μην μπουν σε σχολική αυλή, να μην μπουν σε κύκλους δύναμης ή επιβράβευσης της βλακείας. Έπειτα μετανιώνει ή, μάλλον, μεταπείθεται όταν βλέπει την επιμονή της Φοίβης να τον ακολουθήσει, με τη μικρή βαλίτσα της. Οπισθοχωρεί από τον φόβο μη δυσκολευτεί εκείνη.
Εν τέλει το συμπέρασμά του είναι πως ό,τι πεις, ό,τι αποκαλύψεις, ό,τι παραδώσεις στους άλλους, γίνεται βάσανο. Το μαρτύριο του αποχωρισμού και της έλλειψης. Έχω την εντύπωση ότι θα ήθελε να μην είχε γράψει ούτε αράδα, μόνο να συνομιλούσε με παιδιά: πάντα σε εκείνα βρίσκει το νόημα της επικοινωνίας βάσιμο- ο Άλλι που πέθανε πριν χρόνια και τον φέρνει τακτικά στο νου, τα πράγματα που έκαναν μαζί, οι λίγες συζητήσεις τους και τα απλά του αιτήματα. Η Φοίβη που ίσως είναι η μόνη την οποία παραδέχεται σαν υπόδειγμα ανθρώπου, ένα παιδί στο δημοτικό. Οι μικροί κοπανατζήδες που τους παίρνει με λίγες κουβέντες να τους δείξει κάτι από το μουσείο. Ο λόγος των μεγάλων ή των μικρομέγαλων παρεισφρύει παντού βέβηλος, κίβδηλος, επικίνδυνος. Μέχρι και στις προθήκες του μουσείου εμφανίζεται επαναληπτικά το "FUCK YOU" κι ο Χόλντεν που είναι βρωμόστομος ενοχλείται βαθειά. Δε θά'πρεπε να βρίσκονται τέτοιες λέξεις, τέτοια συνθήματα ασκήμιας μέσα στους παραδείσους των παιδιών.

Δεν απορώ που ο Σάλιντζερ χάθηκε αργότερα σωρεύοντας ένα μπαμπακένιο τείχος σιωπής τριγύρω του. Κι όσο πυκνότερο, τόσο περισσότεροι οι τυμβωρύχοι.

Everyman

I am not surprised by my silent passage through April but by my relative eloquence in March. I watch the few bloggers I really follow going through parallel ways, using different techniques: some retreat to self-referential speech ("why I love myself"), some play the drama of departure (Nikos Dimou is an almost global master in that- opening, closing, restructuring his blog, substituting it with other web pages, referring to numerous e-mails he gets and point at the direction of a glorious come-back to his posts). Anyway, for me, I just prefer reading or reviewing these days. Which text would I consider telling for the sense of these days? I look at the small pile of books next to my bed, waiting for a summary, or some last note (before the first-reading will be considered accomplished). I pick Philip Roth's Everyman, in its nice translation in Greek by Achilleas Kyriakides. Based on the title of an English allegoric drama (late 15th cent.) Everyman or The Summoning of Everyman, in which the main figure is asked by Death to present his deeds and acts on this futile world. Roth's Everyman, present his long encounter with the sense of mortality. The successive events that take place in his life (marriages, alienated children, perishing friends and relatives) and gradually are encoded with rising frequency in the operations he is obliged to go through in full or partial anaesthesia. Everyman is so damn close to death, Everyman is so damn eager to forget it every time, Everyman's life seems tidy and well arranged, rectangular, geometrical; in reality there is a Chaos realm, under the precise map. The scene with the geometry of the grave digger is a very telling one. A good book really.

Dans la Seine, in cold

While I was reading Theodora Economides's Welcome to Ramallah, originally written in French, I was surprised to see in details the long and mischievous interviews the travellers to Palestine had to survive in order to be allowed by the Israeli authorities to enter the prohibited land, with the nine letters. Their methods of verbal terrorism in the name of law and order reminded me of Javert, in Hugo's Les Miserables. Today I found another similarity, which I read in melancholy, as if literature reproduces itself or, to put it in Oscar Wilde's words, as if life imitates art. The Israeli Defence Attache in France, David Dahan,who was missing for more than a month, was found dead in Rouen, in Seine. No particular evidence is there for criminal action and most probably it was a suicide; his close ones informed the police that he was going through depression recently. Exactly like Javert in his last steps, on the Pont Notre Dame. It is a remark that did not make me happy.