Δεν ξέρω πια

Ας είναι καλά ο ερανιστής που έφτιαξε το σύντομο βίντεο κι "ανέβασε" τη φωνή του Ιωάννου. Κι ας είναι ακόμα καλύτερα, γιατί φαίνεται ότι ξέρει περί ποιας πόλης πρόκειται και περί ποιου ανθρώπου. Δεν είναι πάντα προς το συμφέρον της αρμονίας ανάμεσα στην αυθαίρετη εικονοποιία της προσωπικής ανάγνωσης και την αιτιολογημένη αγάπη προς το δημιουργό η καταγραφή και το μοίρασμα της φωνής. Πολλές φορές το διαπιστώνει αυτό κανείς: Κάποτε αλλάζουν και οι μόδες στην απαγγελία. Το νιώθω με τις αναγνώσεις του Βάρναλη, για παράδειγμα. Μα είναι η ίδια αυτή πεπαλαιωμένη τέχνη που κάνει τον Παλαμά θαυμαστό. Άλλοτε είναι ο θόρυβος του περιβάλλοντος χώρου, όπως στις αναγνώσεις του Σινόπουλου. Όμως εδώ δεν ισχύουν αυτά. Ο Γιώργος Ιωάννου δεν ακούγεται αλλιώτικος απ' ό,τι τον φαντάστηκε ο αναγνώστης, έτσι όπως στρώνει το μονοπάτι του κειμένου. Βοηθάει η εξομολόγηση, η πρόχειρη συγκάλυψη των περιστάσεων. Το κόμπιασμα σ΄ένα δύο σημεία μοιάζει αναμενόμενο ή και γνέψιμο προς τον αφηρημένο. Ποιος δεν ανακόπτει τη σπορά των λέξεων όταν, σημειώνοντας σ'ένα χαρτί, στο ημερολόγιο ή στο άσχετο τετράδιο το ξετύλιγμα μιας μέρας, διαπιστώνει πως η γραμμή που αφήνουν τα δάκτυλα είναι σαν τα ψίχουλα του Κοντορεβυθούλη προς μιαν άλλη ερμηνεία, μια άλλη αποτίμηση του αχνού σημαδιού μας;
Ο χρόνος έχει την υγρασία του. Στην ύπαιθρο φτάνει σε φυσικούς ταμιευτήρες, υπόσχεται έναν κύκλο φυσικό. Και στις πόλεις, στις ελληνικές πόλεις, χάνεται το ακριβό νερο, κυλάει, παρασέρνει τα σκόρπια ράκη των βιαστικών υπνοβατών. Αν βρει δρόμο, τα εξαφανίζει, αν δε βρει, τα αφήνει να λιμνάζουν και να εκμυστηρεύονται... Η βροχή μας ξεπλένει, η ομίχλη μας κρύβει κι ύστερα αυτά τα χαμένα νερά, όταν στεγνώσουμε, θα εμφανίζονται πότε πότε σα σταλαγματιές κάποια απροσδόκητη μέρα, σε κάποιο απρόσμενο όνειρο όπου μια βρύση έσπασε και φτιάχνει τη λίμνη Αράλη της ψυχής, της στενεμένης. Έβρεξε κι εδώ πολύ, τρεις μέρες χωρίς σταματημό. Έρρεαν μαύρα νερά. Έπεσε και αυτό το ιδιόρρυθμο χιόνι της ερήμου για λίγα λεπτά της ώρας: σα μαργαριτάρια από παλιομοδίτικη μπιζουτιέρα.

أهلا و سهلا

March 29th, 2009
Al-Hussein Cultural Centre, Municipality of Greater Amman
Ras Al Ain, Small Auditorium 05:00-07:00 p.m.
"Knowing the other: Greek-Arab relations in literature"

Program of the Event:

05:00-05:20 p.m.:
• Welcome address by H.E. The Ambassador of Greece, Mr. Iraklis Asteriadis.
• Presentation by Henry Diab, Lund University, Director of Studies, Centre for Languages and Literature, "A Fruitful Cooperation- Programs of Exchange and Cooperation between Lund University and the University of Jordan".
05:20-05:50 p.m.:
• Assistant Professor Vassilios Sabatakakis, Lund University, Centre for Languages and Literature, Department of Greek Studies:
"Knowing the other: How the Byzantines and the Arabs described each other in medieval literature"
05:50-06:30 p.m.:
• Lecturer Vassilios Ikonomidis, University of Jordan, Department of European Languages, Section of Greek Language and Culture:
"Knowing the other: Translating modern and contemporary Greek and Arabic Poetry and Prose- Samples of an ongoing project"
Excerpts of poetry and prose will be recited by the speaker and his students of the Greek Section at U.J.: Luma Kalaji, Rita Qaqish, Samah Talalah, Fida A. Karim, Abd Al Fatah Shaheen

06:30- 07:00 p.m.: Reception

Οι μαριονέτες

Ο ήρωας-μαριονέτα είναι κομμάτι της παθολογίας της γραφής.
Από άλλες προθέσεις μπορεί να ξεκινούν οι συγγραφείς, (η διαφωτιστική πρόθεση της εφαρμοσμένης φιλοσοφίας, για παράδειγμα, ή το άτολμο τσαλαβούτημα στα προσωπικά περιστατικά- ή κι άλλες αιτίες) αλλά στα ίδια φτάνουν.
Όταν διαβάζεις Το παιδί-θαύμα της Ιρέν Νεμιρόβσκυ, κείμενο του 1927 όταν η Ιρέν ήταν 24ετής, το δέχεσαι ίσως και κάτι ξεχωρίζεις που να λάμπει. Τουλάχιστον η διαδοχή αντιθετικών εικόνων, κάποιες εγκιβωτισμένες ιστορίες που παρατίθενται αδρά σχεδιασμένες.
Αλλά όταν διαβάζεις το Ανήρ εκδιδόμενος του Ευάγγελου Αδαμάκη, κείμενο του 2008, που διαφημίζεται ως αυτοβιογραφικό, τότε γίνεσαι έξαλλος. Όχι τόσο με τον αδικαίωτο καημό της αιωνιότητας που βασανίζει τον καθένα που κρατάει το μολύβι ή πατάει τα πλήκτρα, όσο με τα κριτήρια των εκδοτών.

Εύπλους

Ας είναι καλά οι παροτρύνσεις φίλων, βακτηρία με βυσσινί βελουδένιο κάλυμμα, ας είναι καλά και η δουλειά αυτής της μέλισσας της Γλώσσας μας, της Λούμας, που μ'έκανε να απολαύσω όσο πολύ σπανίως το παιχνίδι με το σπασμένο τηλέφωνο, που καλά και σώνει είπαμε να το κολλήσουμε και να το ακεραιώσουμε. Εγώ στα αγγλικά, έπειτα εκείνη στα αραβικά. Στο ενδιάμεσο, ακούμε με προσοχή εκείνη το ελληνικό κι ελόγου μου το αραβικό, να πιάσουμε την αίσθηση, τη μελωδία που είναι πιο εύθριπτη κι από τις καλές μαρέγκες. Δειγματοληψία, έλεγχος, κι έπειτα οι εθελοντές αναγνώστες.
Στο μεταξύ, ανάμεσα στις λέξεις, μας βρήκε και η βροχή, χτες και σήμερα. Πάντα μου συμβαίνει αυτό, όποτε με γλυκαίνει η γλώσσα. Είμαι βροχοποιός εκ γενετής, αλλά υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Πρέπει να επιμείνουμε λοιπόν, να γεμίσουν οι ταμιευτήρες στη γλυκιά κοιλάδα του Τζάρας, να πιουν και οι πέτρες το μερτικό τους. Το όλο πράγμα της εκδήλωσης στο Πανεπιστήμιο είναι ο αστείος κυκεώνας που πάντα ανακύπτει σαν έχουμε να μοιράσουμε δυο γαϊδάρων άχυρα. Δεν πειράζει. Νά ένα τέλος που κάποτε ονειρεύομαι να μου χαριστεί, αλλά άπιστος και θρασύς δεν έχω ελπίδα.


Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ο νεκρός ταξιδιώτης (1910)


Και ήτον καλής ψυχής άνθρωπος, ο συχωρεμένος ο Κώστας του Σταματάκη. Φαίνεται, είχε τάξει εις την Παναγίαν την Κ'νιστριώτισσαν, να τον αξιώση να ταφή εις το χώμα της μικράς νήσου του - εκεί επάνω εις τον θαλασσόπληκτον βράχον, όπου τα κύματα φαίνονται να τραγουδούν μυστηριώδες νανούρισμα εις τους νεκρούς - και η Παναγία η Κ'νιστριώτισσα του παρεχώρησε το ταπεινόν αίτημα, αφού από την στιγμήν που έπλευσε ναυαγός εις το κύμα, και απέδωκε την απλοϊκήν ψυχήν του πελαγωμένος εις την πάλην με τον Χάρον τον θαλάσσιον, δεν έπαυσε να αντικρύζει τον έρημον ναΐσκον της πέραν, εις το δυτικόν πλάγι του χαριτωμένου νησιού. Εκεί λοιπόν αγνάντευε, κι εκεί ήτον προσκολλημένος ο πόθος του, μέχρι της τελευταίας στιγμής του.
...

Ο άνθρωπος αφήκε την τελευταίαν πνοήν υπό το κύμα, όπου εβυθίσθη κατ' αρχάς, είτα το νεκρόν σώμα ανέδυ εις την επιφάνειαν, κι έβαλε πλώρην, καθώς είπεν ο αδελφός του, φερόμενον υπό των κυμάτων, κατά την νοτιάν· και αρμένισεν, αρμένισε πολλά μίλια εωσότου έφθασεν εις το θαλάσσιον τρίστρατον... Εκεί εταλαντεύθη πολύ, συρόμενον πότε από τα ρεύματα, πότε ωθούμενον από τα απόγεια της ξηράς και από τας θαλασσίας αύρας, τέλος έβαλε πλώρην κατά τον λεβάντην και τον σορόκον. Διαπόντιος νεκρός, χωρίς ποτέ να γίνει υποβρύχιος. Τα κύματα ως να ώκτειρον τόν ποτε ναύτην, μαλακά μαλακά τον προέπεμπτον εις τον πένθιμον δρόμον του. Τα ψάρια του αφρού επήδων τριγύρω του, εδοκίμαζον να τον πλησιάσουν, και πάλιν, ως να ηλαύνοντο από αόρατον δύναμιν, έφευγον μακράν του. Τα δελφίνια τον παρέκαμπτον ευλαβώς, αι φώκαι εκρύπτοντο εις τα υποβρύχια άντρα των, τα σκυλόψαρα απεχώρουν εις την διάβασίν του. Ο θαλασσοπόρος νεκρός, ως να είχεν ακόμη πυξίδα και πηδάλιον εις αυτό το σκέλεθρόν του, δεν έχασε ποτέ την κατεύθυνσίν του. Διέπλευσεν ακόμη οκτώ ή δέκα μίλια, όλον το νότιον πλάτος της μικράς νήσου του, και είτα εστράφη πάλιν. Έβαλε πλώρην κατά τον βορράν, και ήρχισε να εισπλέει τον λιμένα της πατρίδος του...






المسافر الميّت ..

لقد كان "كوستاس" المتوفّي, ابن "ستمتاكيس", رجلاً صالحاً.
ومن الواضح أنه كان قد قطع عهداً لمعبد مريم العذراء على أن تسمح له بأن يُدفن في تراب جزيرته الصغيرة في الأعلى, على قمة تلك الصخرة المنهزمة أمام مياه البحر, حيث ارتطام الأمواج يصدر تهويدات عذبة غامضة للموتى. وفعلاَ, لقد قامت مريم العذراء بتلبية طلبه المتواضع, حيث أنّه منذ الّلحظة التي نجا فيها من غرق السّفينة, ولاحقا عندما غادرت روحه البسيطة جسده في صراعها مع ملك الموت, لم يتوقّف عن تصوّر المعبد المهجور على الشاطىء.. على السّاحل الغربي من تلك الجزيرة الفاتنة.
كان يحدّق دوماً في ذاك الصّوْب, حيث تعلّقت رغباته كلّها...حتى آخر رمق.


ترك الرجل أنفاسه الأخيرة في مكان ما تحت أمواج البحر. غرق جسده الميت في البداية, إلّا أنه سرعان ما بدأ يطفو على السطح, ومن ثمّ بدأ بشقّ طريقه نحو الجنوب...تحمله الأمواج, كما قال أخيه! وقد أبحر جسده لعدة أميال قبل وصوله لمفترق طرق بحرية.
هناك, ترنّح لوقت طويل: تسحبه التيّارات البحرية تارةً, وتدفعه نسائم البرّ والبحر تارّةً أخرى. وبعدها, دخل في نطاق الرياح الشرقية وجنوب الشرقية.
ذاك المسافر...أبى جسده الميّت أن يكون غواصّاً...بل كان بحّاراً أيضاً!


بدت الأمواج وكأنّها في حِدادٍ على البحّار الكبير, حيث أنّها رافقته برفقٍ في طريقه البحريّ المظلم...
كانت الأسماك تثب على السطح محاولةً الاقتراب من جثّته, إلّا أنّ قوّة غامضة كانت تجبرهم بالابتعاد... أمّا الدّلافين, فقد كانت تمرّ بقربه بكلّ خشوع وتقوى... الفقمات كانت تستمرّ بالإختباء في البحر...وأسماك القرش كانت تفسح الطّريق له بالمرور...
ذاك البحّار الميت...كأنّه ما زال متمسّكا ببوصلته وقبّعته, لم يغيّر وجهته أبدا. سافر لثمانية ربما عشرة أميال أخرى على طول الشاطئ الجنوبي لجزيرته الصغيرة, ثمّ همّ بالعودة مرّة أخرى... شقّ طريقه إلى الشمال, وبدأ بالدخول إلى ميناء وطنه....

(Μετάφραση στα αραβικά , Λούμα Καλάτζι)

Icons for Life, Images of Death

This is a postponed note, because Argyris had sent me his link in time, concerning an article on Ilias Petropoulos' "Graveyards of Greece" last spring. I could not touch the topic, being so preoccupied with the fear of death myself. Primum vivere, deinde phisophari, as Latin would put Aristotle in its infinitives.
Nevertheless, I did not take any step; I just posted him my thanks and shared some personal point of view concerning Petropoulos. I was so pleasantly shocked to know that in 2003 he took his steps to their honest end, asking a friend, after the cremation of his corpse to dispose the ashes in the sewer of Paris. Wise as always, he knew that, first, some virtuous voices would not allow that in Greece, or would spoil the dignity of death with their virtue, and, second, that the places where we spend long years, big proportions of this mess which is cut and trimmed in biographies, and is named "life", become in principle suitable fatherlands for death. I have to get this volume, I had a look at it, it looked great with all these photographs he had been obsessively gathering and taking from graves, processions, tombstones, reliefs, the short and definite Curricula Vitarum on marble, wood, cement, stone, a common nothingness on occasions of extreme pressure or poverty. And his comments. Most of the times, the arrangement and the selection were adequate texts by themselves. It has to be gotten during one of my "Flying Dutch" adventures.
Since the 1960s he gathered much (10.000 photographs), he pondered a lot and he found meaningful this sociology and cult of death, in the sense that it was commenting more on life than its negation. I remind myself here that this is also true in "Les Dances Macabres" of the late Middle Ages. By fearing the end, we find the vitality to live some instances of forced difference and meaning, out of the gray zone of work-home-pension-future- to-secure-for-children-and-for-the- hard-times-to-come-Gracious- God-spare-us. And He/She never does. Does He/She? The critics and reviewers underline his achievement: to prove that Greece as a concept of Life at its human scale, crazy and wise, as a Golden Principle shown basically through its violations and the human compassion to them (English uses the wrong term Empathy for the above described condition), to the imperfection (knowing the value of Perfection)is to be found in the towns, villages, working class areas, the mixed racially customs of some regions. Athens and Thessaloniki (the central graveyards, this is) are so linear and boring in the way the extend their hand to bid a farewell to their departing citizens.
Petropoulos is a strange combination of a folklore studies scholar, of a philologist, a theorist and a sociologist. Let me mention here some of the titles of his books: Songs of the Greek Underworld: the Tradition of Rebetika, Old Salonica, Wooden Doors, Iron Doors in Greece, Of the Prison, Underworld and Karagkiozis, The Turkish Coffee in Greece, Kaliarda: the Jargon of the Greek Homosexuals, the Brothel, The Holy Weed, Le kiosque Grec, Cages a Oiseaux en Grece, Les Juifs de Salonique: In Memoriam, and many-many-many more.
For me, apart from the bliss of reading good texts on prohibited, or red-zone issues, he is special in this way: Perhaps there is hardly any contemporary intellectual in my language engaged with the great values of Enlightenment, continuing this French bred tradition: I mean secularism, freedom in writing and exploring, criticism to nationalism as a system that violates or, simply, obscures the Social Pact foundations of Equality, and of the Rights beyond colour, language, faith, religious convictions and so on. At the same time, he possesses the passion of romanticism and its reiteration or specification in Realism and, especially, Naturalism. His interest in the underworld, the suffering ethnic groups, the classified "deviations" of human sexuality, indicate a strange mixture of the two gladiators of theory. The eyes of Zola but the interpellation of Voltaire.

Perdus... (reviewing)

Aldebaran is the brightest star of Taurus, my constellation, Alpha Tauri according to Bayer designation. But in the novel of Jean-Claude Izzo, Les Marins Perdus, it is the name of the cargo ship at the port of Marseilles. Unable to continue its route, due to the greed of the owner. A cargo ship fixed in front of a moving, lively and open city. Marseilles is a hero in the novel, aging, falling apart and growing in charm. The ship (deck and cabins) and the city make a good scenery for exploring the rules of entropy.
Here we are, watching the Lebanese captain, Abdul Aziz, the Greek second captain (ship's mate) Diamantis, and the Turk sailor Nedim remembering, constructing their interpretations and inventing or canceling future, according to their origins, their age, their impetus for survival. The Greek translation has not been successful in all its details, I could read the hasty misreadings in this flat language that should be used mostly for the rose sugar romance novels sold at train stations and international airports. The first two march heavy with details of a shared past to the stage of retirement, the third is of the peasant nature and, supposedly, would rather be at his village. The dramatic finale proves his desire right.
Abdul Aziz, during his long career, has been escaping the adamant rules of the firm land: this Arabic iron hand of correctness and contempt, a father, a brother, an expanded territory of silence concerning the genuine self. Diamantis is the son of Ulysses, a second, cross-time Telemachus. Even his native island is Psara, few miles next to Chios, where Homer supposedly saw the blinding light at birth. He travels to discover himself, to make sense of all the fragments as parts of a thorough melody. Nedim is young, his life is his sexual drive, and the difficulty to enter the grounded reality of adulthood and its roles. This crew is what remains once the final decision of the company is announced to keep the cargo anchored. The rest take some small compensation and depart each one to different aims and directions. Only those three samples from the Eastern Mediterranean pot stay on board till the end, searching for an end.
Women are the secret power of the plot: some appearing from the past- Amina, was renamed to Gabi according to the changes in her life. Melina stayed away, she could not bear the role of a traveler's wife. Sefe stopped being the welcoming harbor. Aizel undertook the task of waiting for her sailor. Other appear now to shake everything and to promise stability. But the great female figure of the book is the Mediterranean. Not the Ocean. (In Greek, let us note, Thalassa is feminine, and Okeanos masculine)
I find Izzo's book sweet and old-fashioned: although it is published in 1997 (Flammarion), it brings along an old taste of humanism. He was, anyway, so much engaged himself with the regional issues of Marseilles and the Left. There is a strong touch of naturalism combined with an open minded approach to cultural diversity, somewhere between the meridian of orientalism and romanticism. No approach prevails in the end. The routes are personal, as if each life is a different cargo, on a different map, of a different planet. Now, I find the way of representing Abdul Aziz's figure ambivalent and summarizing some of my thoughts concerning the middle eastern essence, if there is any. It was a pillow book for part of my Ramadan siestas.
Izzo concludes his novel by asking those who hold power in the region to read Fernand Braudel and Predrag Matveyevic. I wonder if they did.