Commemoration

April 24th 1915,

The start of the last phase of the Armenian Genocide.
History should be remembered, crimes should be investigated,
tragedies should not be repeated.

How the world became smaller? By certainties of this type.

But there is a promising start: raising consciousness.

I was glad to read this:"..................

Un groupe d'intellectuels, dont Cengiz Aktar, est à l'origine d'une pétition, rédigée en 2008, demandant "pardon" aux Arméniens ottomans pour "la grande catastrophe qu'ils ont subie en 1915". Elle a été signée par plus de 30 000 citoyens turcs.

L'emploi de l'expression "grande catastrophe" plutôt que du mot "génocide" a provoqué un débat dans la communauté intellectuelle et a été diversement apprécié dans la diaspora arménienne. "Bien sûr que c'est un génocide, mais le mot ne passerait jamais. La reconnaissance par l'Etat comme préalable est irréaliste", répond M. Aktar.

Militante à l'association des droits de l'homme (IHD), Ayse Günaysu défend l'autre approche. "Sans reconnaissance officielle, rien ne peut se passer. C'est une position morale. Nous devrions tous ressentir cette honte", dit-elle. Un avocat d'Ankara a déposé, en mars, une action en justice pour demander la reconnaissance du génocide et la condamnation de Talat Pacha. Un procès est ouvert contre lui pour "insulte à la nation turque".

Depuis quelques années, les confrontations, directes ou indirectes, des intellectuels avec l'Etat turc se sont multipliées. En 2005, l'écrivain Orhan Pamuk s'était attiré les foudres de la justice pour avoir déclaré qu'"un million d'Arméniens et 30 000 Kurdes ont été tués sur ces terres". Deux ans plus tard, l'émotion déclenchée par l'assassinat du journaliste Hrant Dink ouvrait la voie à une remise en question de l'histoire officielle, d'une ampleur inédite.

Le débat s'invite sur les plateaux des émissions de télé ou dans les librairies. Les milieux culturels et de la recherche universitaire ont commencé à s'emparer du sujet. "On est dans la recherche d'un passé enfoui sous la superstructure de la République", constate Vincent Duclert, historien auteur de L'Europe a-t-elle besoin des intellectuels turcs ? (éd. Armand Colin). "Il y a en Turquie une vraie tradition d'intellectuels dissidents et une progression de la liberté de l'histoire, poursuit-il. La question est de faire baisser l'intensité du nationalisme qui nourrit le négationnisme.".............."

Άνοιξη σαν πάντα

Μέρες χρονιάρες-
άλλοτε το θυμόσουν και μου έφερνες
άλλοτε υποσχόσουν και το ξέχναγες
αυγά του Πάσχα χάρτινα, ντυμένα στο ατλάζι.

Μου πήρε καιρό
να μετρήσω ψύχραιμα
πεντέξι κουφέτα άνοστα
και τόσο θάνατο-
στρώσεις πολλές βαμβάκι.

Επέτειος

Δεκέμβριος 2008, Λουτρό αίματος, Γάζα

Κι ενώ δεν έβρεξε πολύ
δε γέμισαν τα μάτια με ταξίδια
δεν έφεραν λωτούς με τα καμιόνια

Κι ενώ τίποτα δεν συνέτρεξε πολύ
δεν έλιωσαν τα σώματα
δεν έσβησαν τα ίχνη του φωσφόρου

όλοι τους λησμονήσανε
απάνω στη σχεδία
να πλέχουν μεσοπέλαγοι
πολλοί αχτένιστοι με μια φωτογραφία
άλλοι με τα προσωρινά τους διαβατήρια
στα δόντια.

Αιώνια επιστροφή

Πράγματι είναι τρομαχτική η παρακολούθηση λεπτομερειών κατά την εφαρμογή της υπόθεσης του Νίτσε περί αιώνιας επιστροφής, να ξανασυμβαίνει επ'άπειρον η ζωή, σε καρμπόν χρόνου, ύπαρξης, περιστάσεων: κι ας μην πάρει κανείς τα επεισόδια που χαράχτηκαν με την ατσάλινη σμίλη στα μικρά χρόνια, ας μην υπολογίσει τα βήματα από το σχολείο πίσω στη σκάλα του σπιτιού ή τους κύκλους που γράφαμε στον προαύλιο χώρο, ή ας αγνοήσει πονηρά τα δρομολόγια στα νυχτερινά λεωφορεία του ΟΑΣΘ, ας κάνει εν ολίγοις ό,τι μπορεί για να στρογγυλέψει τη μνήμη του χρόνου. Θα αρκούσε η άνοιξη εκείνη, όταν γύρισε από τον κήπο του αστεροσκοπείου (όχι, δεν είναι το κεφαλαιογράμματο των Αθηνών) κι είχε μαζέψει σε μικρή χαρτοσακούλα για ξηρούς καρπούς ροζ μικρά-μικρά μπουμπούκια ενός καλλωπιστικού δέντρου με κορμό γέρικο και με έρανε, ενώ καθόμουν ακίνητος, εμβρόντητος από το ανεπανάληπτο της ομορφιάς. Το θυμήθηκα καθώς έφτιαχνα το παρακάτω...

ένα κομμάτι σκοινί

Η γνώση για την ακριβή σημασία των πραγμάτων,
είπε,είναι δικαιοσύνη
και χτύπησε ξάφνου την καμπάνα
κόσμος μαζεύτηκε, στάθηκαν, κοιτούσαν,
"Εγώ την χτύπησα," είπε,
αυτοί κοιτούσαν
δε μιλούσαν
Ύστερα σήκωσαν τους ώμους τους, έφυγαν
Τότε εκείνος έκοψε με το σουγιά του ένα κομμάτι σκοινί
και τό' δεσε σφιχτά σφιχτά γύρω στη μέση του
εκεί μπροστά στην εκκλησία.
Δευτέρα μεσημέρι.

Γιάννης Ρίτσος, Κιγκλίδωμα, Της Δευτέρας

Θυμήθηκα (μέρες τώρα είναι που το θυμάμαι και το κυκλοφέρνω) τις αρχές της άνοιξης του 1985, τον Ρίτσο να ανεβαίνει την Ομονοίας στην Καβάλα μέσα σε ένα κουρασμένο κοντογούνι. Μήπως ήταν το 1984; Έχει μικρές φθορές αυτό το ύφασμα των εικόνων που με τυλίγει.
Και χτες που ήμουν στη μητρόπολη του Αμμάν, για ν'ανάψω ένα κερί στον Μακρυγιάννη, τον Φωτάκο και τον Ανώνυμο της Ελληνικής Νομαρχίας, είπα -ανάμεσα στις ελληνικές κι αραβικές ψαλμωδίες πάνω στον ίδιο τόνο- "Τι κρίμα που δε σου έδωσα πλήρη την προσοχή μου νωρίτερα, ποιητή!".
Μια και το έφερε ο λόγος, χωρίς τη μελέτη του πεζογραφικού του έργου (Εικονοστάσιο Ανώνυμων Αγίων), ο αναγνώστης είναι καταδικασμένος να χάσει μεγάλο μέρος της νεοελληνικής μεταπολεμικής πεζογραφίας, αν βέβαια ψάχνει για κείμενα που η πένα έχει αίμα ζωντανό.

Χαρταετοί με γράμματα στον σπάγγο

Πριν πάρει το κηρύκειόν της η Άνοιξη, στέκεται η τελετουργία του χαρταετού, η κατασκευή του, να πας στην ποταμιά δήθεν να κόψεις ξερό καλάμι, ή στον μαραγκό για να τον πείσεις να σου δώσει κανένα φτενό πηχάκι και να πάρεις κουβάρι με νήμα μεταξένιο, συνήθως πάντως απλό σπάγγο και τα χρωματιστά χαρτιά από το χαρτοπωλείο και το λεπτό λαφρύ χαρτί για την ουρά, εκεί που κρύβεται και το μυστικό της επιτυχίας: αν η ισορροπία επιτευχθεί κι αν η εντύπωση είναι ισχυρή. Όλον αυτόν τον καιρό, στην αλάνα ή στους δρόμους έξω στα χωράφια, μακριά από τα ηλεκτροφόρα, μακριά από ψηλά δέντρα, τις λεύκες που πήραν πάλι να γεμίζουν από τους χυμούς και να χάνουν το απόκοσμο γκρίζο-ασημένιο-μενεξελί του χειμώνα. Ο μπαμπάς σου μαθαίνει το μυστικό της αλευρόκολλας, αλλά τώρα το έχεις ξεχάσει. Δύσκολο να θυμάσαι τις συνταγές των συνεκτικών.
Την Καθαρά Δευτέρα είναι η επίσημη μέρα. Είναι τελετουργία καθαρμού, διάβασες αργότερα στα ανθρωπολογικά ποικίλα. Δεν το ήξερα, ίσως επειδή δεν ένιωθα την παραμικρή ανάγκη να αγνιστώ. Απ'όσο θυμάμαι, η Καθαρά Δευτέρα ήταν περισσότερο σαν τελετή αποχαιρετισμού στον χαρταετό, μέχρι την επόμενη χρονιά, αν δε με προλάβαινε η ενηλικίωση.


Σε ορισμένα σχεδιαγράμματα εικονίζονται τα χαρτιά της ουράς ως σχηματικά φιλιά. Πράγματι: στέλναμε μικρά χαρτιά σε σχήμα Λ στον λεπτό αιθέρα. Φιλιά με έναν τρόπο, τόση επιστολογραφία για τα σπουργίτια. Ανέβαιναν σιγά από τον σπάγγο. Κάποιοι γράφαν το όνομα κάποιου κοριτσιού, άλλοι το αρκτικόλεξο της ποδοσφαιρικής τους ομάδας, άλλοι τσάκιζαν απαλά μια λωρίδα ασημόχαρτου για το οπτικό εφφέ. Είναι καθαρή μελαγχολία να πειθαρχήσεις εν τέλει τον αετό σου, να μαζέψεις το σπάγγο, να μετατρέψεις σε εύθραυστο χάρτινο στεριανόν, εκείνον που σε έβλεπε λίγο πριν αφ'υψηλά, στις πραγματικές σου διαστάσεις, στο πραγματικό σου περιβάλλον.
Δυο χαρτάκια κι ένα απόκομμα:
-Στο Αμμάν, τέτοιες μέρες τα φτωχόπαιδα και κάποιοι μεγαλύτεροι πετούν τους αετούς τους στο λόφο της Ακρόπολης, μόνο εκεί δεν έφτασαν η ανοικοδόμηση και ο γραμμωτός ηλεκτρισμός(ακόμα). Έξω από το μουσειάκι (που θα αντικατασταθεί ίσως κι αυτό από το πελώριο το οποίο κατασκευάζεται παρακάτω και φέρει το όνομα της άνασσας) είναι το χέρι του κολοσσικού αγάλματος του Αδριανού μάλλον, από τον καρπό κομμένο. Μοιάζει να κρατάει αφιλοκερδώς όλους τους σπάγγους.
-Στα τέλη αυτού του Ιανουαρίου διαπίστωσα ότι η Δημοτική Επιχείρηση κατάργησε το κανάλι, για να το κάμει υπόγειο, να εξασφαλιστεί χώρος και "να μην πνίγονται τα παιδάκια". Πάνε λοιπόν τα απαραίτητα καλάμια και δεν ξέρω αν προλάβουν να μετακομίσουν ως το καλοκαίρι οι πυγολαμπίδες.
-Όσο μαζεύονται τούτα τα χαρτάκια, τα σημειώματα πάνω στον λέβητα του προσωπικού χρόνου, τόσο πληθαίνουν οι παρενθέσεις, έτσι βλέπω.

"Ποτέ Ξυνά"...

Πάει κι αυτό. Άλλη μια απόδειξη του βαθέος δόγματος των σχολικών αναπαραστάσεων σχετικά με την ελληνική τέχνη, φιλοσοφία, κοσμοαντίληψη. "Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος." Έτσι δε μας κανοναρχούσαν; (Βέβαια, με τα χρόνια, με τόσες σακούλες απ'τα ψώνια, η έννοια του χρήματος =πράγματος γίνεται ασαφής και σκοτεινιασμένη.) Θέλω να πω, στο μέγα Πανελλήνιον, ακόμη κι οι καλές εταιρίες φτάνουν στα μέτρα του προσδόκιμου ζωής του ανθρώπου, γεννιούνται, αρκουδίζουν, ηλικιώνονται, υπερηλικιώνονται, νοσούν, ασθμαίνουν, εν τέλει τα τινάζουν αφήνοντας τη μνήμη μονάχη σαν το αγωνιώδες χέρι του διορατικού τυφλού που ψάχνει τις κουκκίδες στο αλφάβητό του.
Έφτασε τα ογδόντα ένα έτη της κι η θεσσαλονικιώτικη ΑΒΕΖ. "Η μεγαλειτέρα εν τη Ανατολή." Τα τελευταία χρόνια με μπάι-πας και αναπνευστήρες. Μα δε θέλησε ή και δεν μπόρεσε να μπει στο επόμενο οικονομικό έτος. Κατέβασε τα ρολά της. Τριάντα τρεις εργαζόμενοι όλοι κι όλοι, είχαν από καιρό ειδοποιηθεί για τις εξελίξεις και τις προοπτικές και αποζημιωθεί από τους ιδιοκτήτες. Στην Ελλάδα για ποικιλίες σχημάτων πάντα διάλεγα τα κόκκινα και διάφανα πακέτα της ΑΒΕΖ (φοιτητικές κοτόσουπες με αστράκια και σαλιγκαράκια). Για μακαρονάδες προτιμούσα ΗΛΙΟΣ. Δεν ξέρω αλλά εκείνη η πάνδημη αφοσίωση στη ΜΙΣΚΟ μου την έσπαγε κι άλλωστε η φίρμα της ΑΒΕΖ ήταν θελκτική. Μάλλον αρκτικόλεξο κάποιου σκοτεινού συνδυασμού λέξεων (πιθανόν Ανώνυμος Βιομηχανία Ελληνικών Ζυμαρικών; Αααα όχι, το λέει καθαρά η διαφήμιση στο στυλ του '30 που παρέμεινε ευδόκιμο ως το ΄50, Ανώνυμος Βιομηχανική Εταιρία Ζυμαρικών, Hors Concours, Εκτός συναγωνισμού) Γράμματα απλά. Χρώμα βασικό. Γεύση ωραιότατη. (Α, μα τώρα μου ήρθε και η θύμηση των πιάτων του τοπικού μας ΦΟΥΡΛΗ...)
Καμιά φορά, στο όνειρο, είμαι 12χρονος και τακτοποιώ στα ξύλινα ράφια της αποθήκης του μαγαζιού συσκευασίες ΑΒΕΖ, είναι τυλιγμένες με χοντρο μπεζ/καφέ στρατσόχαρτο, ανά δέκα πακέτα. Μόνον ο φιδές ερχόταν σε χαρτοκιβώτια, γιατί ήταν πιο εύθραυστος. Τα μαλλιά αγγέλου ήταν ήδη σε χαρτονένια μακρόστενα κουτιά με φουσκομάγουλα αγοράκια.

Electrophone

Summertime in Prague
You do a simple action: you connect to www.radiofono.gr/live -because you suddenly missed the sound of your own language- and you choose Μελωδία fm among several options, but then it is the demon of the random melancholy who takes the steering wheel from your hands, with the decisive motion of a youthful apprentice. And it is the night, it is the hour, it is the specific four, four and a half minutes that Elli Paspala is singing, and it is the moment that your ears are open to comprehend the words, which on other occasions just come as blocks of cemented sensation. You set your adventure just for the sake of language, but the sentences come in english:

Summertime in Prague
When blood was warm, when blood was young
After all those tears
After all those years I long for...

Summertime in Prague
We were so rich without a dime
When I was your queen
And you were my king
Without a palace

We would sleep in cheap hotels
And wake up from the sound
Of bells on Sundays
We would only drink cheap wine
But I was yours and you were mine

Summertime in Prague
I was a fool I could not see
That you were meant to be
The only one for me
Now I long for...

We would sleep in cheap hotels
And wake up from the sound
Of bells on Sundays
We would only drink cheap wine
But I was yours and you were mine

Summertime in Prague
When blood was warm, when blood was young
After all those tears
After all those years I long for...
Summertime in Prague...

and there is a special breaking of the beautiful voice at that "I was yours and you weeeeeeere miii--ne". Then you are left behind, on the stopped carriage of the comments of the radio-producer: "in simple things, truth and deep emotion are to be found..." and then you do not listen anymore. You go back to the Summertime in Prague (last year) which was fine, but your steps take you even to other more meaningful "Pragues", with Maria and Leonidas on Skopelos, on the rock, with your long hair and the dozens of cigarettes. Walking for many kilometers, pausing under the tree (eating plums and drinking from the public fountain), Maria in a black blouse (how did she get this idea in mid July?) Leonidas in his honey coloured gaze. On the train, back to our Thessaloniki, I think we were tearful. For no specific reason. For all good reasons.

Instruction

What is the most insightful step a language instructor can take? Teaching the past continuous... He/she should try to enforce it earlier rather than later. So much there is in past continuous, so much memory, so much of the imagery of a suffocating voice: habits of the past, childhood, summer days, spring evenings, actions that were being repeated with a sense of eternity. Today we were very "past-continuous" in the class. I recalled many things: I experienced the ball in my hands, playing the "fisherman", and my hands frozen while playing the "statues". There, at the empty street of the late evening; the market was closed. Only the coiffeur. And the doll at his shopwindow, wearing a damaged wedding dress and a diadem of white glass pearls. And the girls got as well deep in their eyes, while remembering their own past continuous, in another language.