Εθνική Ευπρέπεια

Όσο συρρικνώνεται η ακτογραμμή της φαντασίας (γραμμή που μειώνεται σε χιλιόμετρα ανάλογα με τα χιλιοστά των γραμμών στα μάτια, στο μέτωπο, στο λαιμό) τόσο χρειάζεται κανείς κάτι να επαίρεται. Άλλοι για τις δουλειές και τις προόδους τους, άλλοι για τις κληρονομιές και τα καζάντια τους, άλλοι για τα παιδιά και τις ανδραγαθίες τους, άλλοι για τους τόπους και τις ιστορίες τους ή για συνδυασμούς των παραπάνω κατά το χαρακτήρα. Δεν έχω αποφασίσει ξεκάθαρα για τι απ' όλα.
Όμως για την Καβάλα, τόπο γενέθλιο κι αργότερα τόπο εφηβείας ούτε άξενο ούτε εύξεινο, περηφανευόμουν. Η ομορφιά του ανοιχτού κόλπου και του βράχου όπου σκάλωσε η ιστορική συνοικία της, η λαμπερή εικόνα της καθώς μπαίνει κανείς από τον Άγιο Σίλα κατηφορίζοντας και τα περνά όλα σε μικρογραφία. Περνάει και το γηροκομείο και τα προσφυγικά "1000" και τον εγκαταλελειμμένο πια "Διόνυσο" όπου ανέβαιναν το '70 και λίγο μετά να δουν την πόλη φωτισμένη και το πέλαγος φεγγαροστόλιστο. Είχε την ιστορία της. Μύριζε ακόμα καπνά και νικοτίνη. Όλο το κέντρο ήταν ποτισμένο από την παλιά τυραννική μυρωδιά της. Τα περιγράφει ο καπνεργάτης Πέγιος: πώς έγιναν οι απεργίες, πώς ο ξεσηκωμός των γυναικών, πώς η καταστολή και οι συλλήψεις, το ξύλο, η αγωνία των καπνεμπόρων μήπως κι αλλάξει ο κόσμος. Μου τα περιέγραφαν κι οι δικοί μου: οι καπνεργάτριες από τα χωριά του Παγγαίου, τα φτωχόπαιδα από τη Θάσο που κάποτε ξυπόλυτα έφταναν για την εποχική δουλειά με τα πλεούμενα.

Λοιπόν η δεκαετία του ενενήντα τα πέρασε όλα σα γομολάστιχα. Όλα; Ό,τι είχε απομείνει, εννοώ.
Και τώρα που ο Λάζαρος Παπαδόπουλος, ετών 60, και η Φρειδερίκη Τόκα, ετών 40, έστησαν το αντιανεμικό τους σκίαστρο στην Πλατεία Ελευθερίας για να διαμαρτυρηθούν για την ανεργία τους που χρονίζει κι άρχισαν απεργία πείνας ο Δήμαρχος Σιμιτσής έστειλε τη δημοτική αστυνομία να κατασχέσει τη σκηνή κι ο εισαγγελέας έστειλε τα αστυνομικά όργανα να συλλάβουν τον απεργό πείνας με την κατηγορία της καταπάτησης δημόσιου χώρου. Εμ, πλησίαζε κι η παρέλαση, η κατάθεση στεφάνων, η ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου και το πρόσταγμα για την ενός λεπτού σιγή. Χάριν του ενός λεπτού επιβάλλεται σιωπή διαρκείας με αισθητικού τύπου δικαιολογίες. Η ευπρεπής πόλη σημαιοστολισμένη και με κλειστά τα μαγαζιά (έτσι που δε φαίνεται τι είναι κλειστό, τι ξενοίκιαστο, τι πτωχευμένο) υποδέχεται το δικό της 1821 ξεχνώντας όσα συντάραξαν την τοπική κοινωνία της τον 20ο αιώνα και παριστάνει την ανίδεη σε όσα της ξημερώνουν.

Catastrophe, Καταστροφή, النكبة

62 years today, the soul under a temporary roof

...Since I left the naïvetés of childhood behind me I no longer wish to retrieve the dead so that they come back as I have known them in my past or theirs. I do not want to recapture Deir Ghassanah as it was or my childhood in it as it was. I know the meaning of time passing. But this is no metaphysical matter. I know what it means for cities and villages to be under occupation.
In the last few days Ramallah told me a great deal about what the Occupation had done to it. And now the village tells me the same story. Even at the moment of the return after a long absence, the moment that tempts the most hard-headed to lose themselves in romantic mists, I found no tear to shed over the past of Deir Ghassanah and no yearning to recreate the village as it was in my childhood. But questions about the crime of occupation made me think about the extent of the 'handicapping' practiced by the Israelis.
I have always believed that it is in the interests of an occupation, any occupation, that the homeland should be transformed in the memory of its people into a bouquet of 'symbols'. Merely symbols. They will not allow us to develop our village so that it shares features with the city, or to move with our city into a contemporary space. Let us be frank: when we lived in the village did we not long for the city? Did we not long to leave small, limited, simple Deir Ghassanah for Ramallah, Jerusalem, and Nablus? Did we not wish that those cities would become Cairo, Damascus, Baghdad and Beirut? The longing always for the new age.
The Occupation forced us to remain with the old. That is its crime. It did not deprive us of the clay ovens of yesterday, but of the mystery of what we would invent tomorrow...
Mourid Barghouti, I saw Ramallah (transl. Ahdaf Soueif), 2000

...Αφότου άφησα πίσω μου τις αφέλειες τις παιδικής ηλικίας, δεν πασχίζω πια να ανασύρω τους νεκρούς, ώστε να επιστρέψουν όπως τους ήξερα στο παρελθόν μου ή στο δικό τους παρελθόν. Δε θέλω να ξανάβρω το Ντέιρ Γασάνα όπως ήταν ή να βρω τα παιδικά μου χρόνια εκεί, όπως υπήρξαν. Ξέρω τι σημαίνει το πέρασμα του χρόνου. Μα δεν το εννοώ ως μεταφυσικό ζήτημα. Ξέρω τι σημαίνει για τις πόλεις και τα χωριά να βρεθούν υπό κατοχή.
Τις τελευταίες μέρες, η Ραμάλα με δίδαξε πολλά για το τι της επέφερε η Κατοχή. Και τώρα το χωριό μού ξαναδιηγείται την ίδια ιστορία. Ακόμη και τη στιγμή της επιστροφής μετά από απουσία μακρά, εκείνη δηλαδή τη στιγμή που κι ο πιο ξεροκέφαλος λυγίζει και χάνεται στη θολούρα του αισθηματισμού, δεν μπόρεσα να χύσω ούτε ένα δάκρυ για το παρελθόν του Ντέιρ Γασάνα ούτε κατάφερα να βρω την επιθυμία να ανασυνθέσω το χωριό όπως ήταν σαν ήμουν παιδί. Όμως ζητήματα σχετικά με το έγκλημα της κατοχής μ' έκαναν να συλλογιστώ το βαθμό "αναπηρίας" που επιφέρουν οι πρακτικές των Ισραηλινών.
Πάντα πίστευα ότι είναι προς το συμφέρον ενός κατοχικού καθεστώτος, όποιου κατοχικού καθεστώτος, να μετατρέψει την πατρίδα στη μνήμη του λαού της σε ένα συνονθύλευμα συμβόλων. Σκέτων συμβόλων. Δε θα μας επιτρέψουν να αναπτύξουμε το χωριό έτσι που να μοιράζεται χαρακτηριστικά απ΄τη ζωή της πόλης, ή να προχωρήσει μαζί με την πόλη στη συγχρονία. Ας το πούμε ξεκάθαρα: όταν ζούσαμε στο χωριό, δε λαχταρούσαμε την πόλη; Δε θέλαμε να αφήσουμε πίσω μας το μικρό, περιοριστικό, απλοϊκό Ντέιρ Γασάνα για να βρεθούμε στη Ραμάλα, την Ιερουσαλήμ, τη Νάμπλους; Δε λαχταρούσαμε να γίνουν αυτές οι πολιτείες σαν το Κάιρο, τη Δαμασκό, τη Βαγδάτη και τη Βηρυτό; Είναι ο πόθος για τη νέα εποχή.
Η Κατοχή μάς εξανάγκασε ν' απομείνουμε με το παλιό. Αυτό είναι το έγκλημά της. Δε μας στέρησε το χτιστό φούρνο του χτες. Μας στέρησε το μυστήριο για το τι θα μπορούσαμε να εφεύρουμε στο μέλλον...

Μουρίντ Μπαργούτι, Είδα τη Ραμάλα, 2000 (μτφρ. Βασίλης Οικονομίδης)

On December and his golden table

I was trying to make a small video for the song "December 10th". And my few ideas came on gray wings. Reading has gotten an ironic dimension among other: once I accomplished it with the imperfections of a beginner amateur and still under the recurrent shock of last year's December, I read Yalom's remark to one of his patients that Hypnos and Thanatos are twin brothers; something I had noticed while studying the crater depicting Sarpedon's funerary procession.